Kara umowna za opóźnienie, czy jednak tylko za zwłokę

Opóźnienie i zwłoka – rozróżnienie znaczenia tych pojęć na gruncie umowy wydaje się, także dla wielu
prawników, elementarnie proste: ze„zwłoką” będziemy mieli do czynienia gdy niedotrzymanie terminu będzie zawinione, natomiast „opóźnienie” zwalnia zamawiającego/inwestora z analizowania jakichkolwiek przyczyn lub okoliczności, upraszczając w ten sposób procedurę obciążenia wykonawcy karą umowną w przypadku nieterminowej realizacji umowy. Czy jednak rzeczywiście użycie w umowie terminu „opóźnienie”, bez jakichkolwiek dalszych doprecyzowań, przyznaje zamawiającemu możliwość egzekwowania kary umownej niezależnie od przyczyn niedotrzymania terminu?

Zamawiający postanawia rozpisać przetarg na wykonanie skomplikowanych robót budowlanych. Dla
zabezpieczenia prawidłowego, a przede wszystkim terminowego wykonania przyszłej umowy, w jej
postanowieniach umieszcza dział regulujący kary umowne, w tym kary za opóźnienie w realizacji wyznaczonych przez niego kamieni milowych, lub też opóźnienie w wykonaniu całej inwestycji. W odpowiedzi na pytania i postulaty jednego z dociekliwych oferentów, zamawiający wyraźnie wskazuje, że nie przewiduje zmiany treści umowy w zakresie kar i zamiany słowa opóźnienie na zwłokę, a więc termin zdecydowanie bardziej preferowany przez potencjalnych wykonawców. Czy można zatem uznać, że nasz potencjalny zamawiający poprzez takie sformułowanie brzemienia przyszłego kontraktu zabezpieczył swoje interesy w sposób należyty i wykonawca będzie ponosił odpowiedzialność za coś więcej niż tylko zwłokę w terminowym wykonaniu przedmiotu umowy? Analiza wydanego w tej kwestii orzecznictwa nie pozostawia wątpliwości i z perspektywy zamawiających powinna skłonić ich do ponownego przyjrzenia się wzorcom stosowanych przez nich umów.

Co oznacza kara umowna za opóźnienie w realizacji przedmiotu umowy

Kary umowne należą do jednych z najczęściej stosowanych przez zamawiających zabezpieczeń należytego wykonania umowy przez wykonawców. Powyższe odnosi się zwłaszcza do zabezpieczenia terminowego wykonania przedmiotu umowy lub też poszczególnych etapów inwestycji, tzw. kamieni milowych. We wzorcach umów o roboty budowlane niejednokrotnie znaleźć można zapisy, zgodnie z którymi kary umowne zostały przewidziane za opóźnienie w realizacji prac. Powyższy zwrot mógłby sugerować, że zakres odpowiedzialności wykonawcy został rozszerzony i kary umowne mogą zostać naliczone przez zamawiającego z uwagi na wystąpienie jakiegokolwiek opóźnienia. Pomimo pozornie jednoznacznej treści tych postanowień, w orzecznictwie sądów powszechnych taki sposób uregulowania kar umownych budzi jednak istotne wątpliwości. Ostatecznie wysokość kar umownych w postępowaniu sądowym jest ustalana nie na podstawie okresu opóźnienia w realizacji umowy, ale za faktyczny okres zawinionej przez wykonawcę zwłoki w jej wykonaniu. 

W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych w sposób wyraźny rozróżnia się znaczenie tych dwóch terminów, uznając, że zwłoką w spełnieniu świadczenia, jest opóźnienie faktycznie zawinione przez wykonawcę.  Zgodnie z treścią wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2012 r. (sygn. akt V CSK 260/11): kara umowna może być przewidziana zarówno, za szkodę spowodowaną, ogólnie ujętym, nienależytym wykonaniem zobowiązania, jak również za szkodę spowodowaną poszczególnymi przejawami nienależytego wykonania zobowiązania, np. za opóźnienie albo zwłokę w spełnieniu świadczenia.  

Autor

Czesław Starosta

Radca prawny

Radca prawny w Kancelarii Prawnej GJW. Obszarem jego aktywności zawodowej w Kancelarii jest głównie prawo cywilne, prawo ubezpieczeń gospodarczych, prawo pracy, prawo budowlane i proces inwestycyjny oraz prawo zamówień publicznych.

Profil autora Kontakt z autorem