Kto odpowiada za wypadek na budowie w procesie budowlanym?

Złożony charakter odpowiedzialności za wypadki w procesie budowlanym

Nie ma prostej odpowiedzi na pytanie kto jest odpowiedzialny za wypadek na budowie i na jakich zasadach odpowiedzialność prawna jest w tym zakresie realizowana. Przepisy tworzą w tym względzie mozaikę regulacji cywilnych, karnych, wykroczeniowych i administracyjnych. Od konkretnego przypadku, treści umów i organizacji wewnętrznej inwestora zależne będzie, ustalenie kręgu osób odpowiedzialnych za zdarzenie, a należeć mogą do niego przede wszystkim: pracodawca, kierownik budowy, mistrz budowlany, projektant, inwestor lub pracownicy i wreszcie osoby trzecie.

Odpowiedzialność karna – wypadek na budowie a stan bhp

W niniejszej publikacji zwraca się uwagę na pewne aspekty karnoprawne i pokrewne im zagadnienia z zakresu wykroczeń, których (choć jest to znaczne uproszczenie) odzwierciedleniem mogą być  roszczenia cywilne. Stwierdzić trzeba, że w zasadzie brak jest przepisów karnych lub wykroczeniowych dedykowanych stricte procesowi inwestycyjnemu. Regulacje w tym względzie koncentrują się na karalności za sam stan braku zachowania norm i samo dopuszczenie do zagrożenia.

Natomiast wystąpienie stanu wypadku wiązać się będzie już z odpowiedzialnością karną o podstawach ogólnych zależnie od skutku takiego zdarzenia dla życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.

Naruszenie regulacji bhp skutkujące odpowiedzialność karną

Wspólnym mianownikiem i punktem wyjścia do rozważań nad odpowiedzialnością karną jest naruszenie norm, które określić można jako prewencyjne regulacje z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Ustalenie uczestnika procesu budowlanego odpowiedzialnego za dany zakres czynności związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa determinować będzie możliwość przypisania winy w rozumieniu karnoprawnym na podstawie konkretnego przepisu ustawy karnej. Odpowiedzialność ta ma charakter osobisty.

W pierwszej kolejności wśród aktów prawnych regulujących zagadnienia bezpieczeństwa i higieny pracy wymienić trzeba Kodeks pracy formułujący ogólną regułę odpowiedzialności pracodawców w procesie robót, która to reguła doznaje jednak wyłączenia przez powierzenie określonych funkcji innym osobom, o czym będzie mowa dalej. Przepisy Kodeksu uszczegóławiają wydane na jego podstawie przepisy wykonawcze, w szczególności Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych z dnia 6 lutego 2003 r.¹, które oprócz szczegółowych obowiązków i regulacji o charakterze technicznym dotyczącymi całego procesu budowlanego i obowiązkowych zabezpieczeń, wskazuje, na obowiązki szczegółowe poszczególnych podmiotów:

§ 2 Wykonawca przed przystąpieniem do wykonywania robót budowlanych jest obowiązany opracować instrukcję bezpiecznego ich wykonywania i zaznajomić z nią pracowników w zakresie wykonywanych przez nich robót.

§ 3 Inwestor jest obowiązany zawiadomić o zamiarze rozpoczęcia robót budowlanych właściwego inspektora pracy, na 7 dni przed rozpoczęciem budowy lub rozbiórki, na której przewiduje się wykonywanie robót budowlanych trwających dłużej niż 30 dni roboczych i jednoczesne zatrudnienie co najmniej 20 osób albo na której planowany zakres robót przekracza 500 osobodni.

§ 4   1. Uczestnicy procesu budowlanego współdziałają ze sobą w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy w procesie przygotowania i realizacji budowy.

2. Stosowanie niezbędnych środków ochrony indywidualnej obowiązuje wszystkie osoby przebywające na terenie budowy.

§ 5 Bezpośredni nadzór nad bezpieczeństwem i higieną pracy na stanowiskach pracy sprawują odpowiednio kierownik robót oraz mistrz budowlany, stosownie do zakresu obowiązków.