Obowiązek utrzymywania zapasów paliw przez przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się wytwarzaniem energii elektrycznej lub ciepła – cz. 2

Jak to zostało już omówione w pierwszej części artykułu, zgodnie z przepisami pr. en., przedsiębiorstwa energetyczne, zajmujące się wytwarzaniem energii elektrycznej lub ciepła, mają obowiązek utrzymywania zapasów paliw w ilości zapewniającej utrzymanie ciągłości dostaw energii elektrycznej lub ciepła do odbiorców (art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1059 z późn. zm.) (dalej: „pr. en.”)). Obowiązek ten odnosi się do utrzymywania zapasów węgla kamiennego, węgla brunatnego oraz oleju opałowego.

Obowiązek informacyjny

Oprócz obowiązku utrzymywania określonych zapasów paliw, na przedsiębiorstwie energetycznym zajmującym się wytwarzaniem energii elektrycznej lub ciepła, ciąży jednak również obowiązek informacyjny. Obowiązek ten polega na konieczności informowania operatora systemu przesyłowego elektroenergetycznego lub operatora systemu połączonego elektroenergetycznego o zużyciu i stanie zapasów paliw zużywanych do wytwarzania energii elektrycznej w źródłach przyłączonych do sieci przesyłowej lub koordynowanej sieci 110 kV. Informacja ta jest przekazywana wraz z informacją o stanie urządzeń wytwórczych (art. 10 ust. 1e pkt 1 pr. en.).

Nadto, przedsiębiorstwo energetyczne obowiązane jest do informowania Prezesa URE o obniżeniu ilości zapasów paliw poniżej wielkości określonych w rozporządzeniu Ministra Pracy, Gospodarki i Polityki Społecznej z dnia 12 lutego 2003 r. w sprawie zapasów paliw w przedsiębiorstwach energetycznych (Dz. U. 2003 Nr 39, poz. 338) (dalej także : „r.z.p.”) oraz o sposobie i terminie ich uzupełnienia wraz z uzasadnieniem. Informacja do Prezesa URE przekazywana jest w formie pisemnej najpóźniej w trzecim dniu od dnia, w którym rozpoczęto obniżanie ilości zapasów paliw poniżej wielkości określone w r.z.p. (art. 10 ust. 1f pr. en.).

W kontekście obowiązku informacyjnego Prezes URE w piśmie z dnia 07 grudnia 2011 r. wskazał, że „pojęcie <przekazania informacji> tożsame jest z podaniem jej do wiadomości. W konsekwencji informacja taka powinna być sporządzona po faktycznym wystąpieniu obniżenia oraz powinna faktycznie dotrzeć do Prezesa URE w ww. terminie, zatem samo nadanie takiej informacji w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego, z uwagi na materialny charakter terminu, nie stanowi realizacji przedmiotowego obowiązki. Tak więc w celu bezzwłocznego przekazania informacji o obniżeniu zapasów paliw przedsiębiorstwa energetyczne mogą korzystać z bezpośrednich teleinformatycznych form komunikacji z Urzędem Regulacji Energetyki (np. via fax).” Prezes URE wskazał nadto, że informacja o obniżeniu zapasów powinna zawierać:

• wskazanie dnia, od którego rozpoczęto obniżanie zapasów paliw poniżej wielkości określonych w rozporządzeniu, wraz ze wskazaniem rodzaju i ilości obniżonych zapasów paliw;
• wskazanie przesłanki lub przesłanek obniżenia zapasów paliw, określonych w art. 10 ust. 1a ustawy wraz z uzasadnieniem;
• określenie sposobu i terminu uzupełnienia obniżonych zapasów paliw, wraz z uzasadnieniem, przy czym określenie sposobu powinno polegać na wskazaniu konkretnych działań przedsiębiorstwa energetycznego ukierunkowanych na uzupełnienie zapasów paliw, a określenie terminu – na wskazaniu konkretnej daty, do której przedsiębiorstwo energetyczne spodziewa się uzupełnić obniżone zapasy paliw.^[1]

Kontrole prowadzone przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki

Niezależnie od obowiązku przekazywania określonych informacji Prezesowi URE oraz operatorowi systemu przesyłowego elektroenergetycznego lub operatorowi systemu połączonego elektroenergetycznego, przedsiębiorstwo energetyczne, zajmujące się wytwarzaniem energii elektrycznej lub ciepła, zobowiązane jest umożliwiać przeprowadzenie kontroli w zakresie zgodności wielkości zapasów paliw z wielkościami określonymi w r.z.p. oraz ich obniżania w sytuacjach przewidzianych przepisami art. 10 ust. 1a pr. en., jak również w zakresie terminowego uzupełniania przez przedsiębiorstwo energetyczne zapasów paliw (art. 10 ust. 2 pr. en.).

Kontrola przeprowadzana jest na podstawie pisemnego upoważnienia wydanego przez Prezesa URE, w którym wskazana zostanie co najmniej osoba dokonująca kontroli oraz zakres kontroli.

Osoby kontrolujące upoważnione są do wstępu na teren nieruchomości i do miejsc, gdzie są gromadzone i utrzymywane zapasy oraz do analizy dokumentów dotyczących ewidencjonowania zapasów (art. 10 ust. 3 i 4 pr. en.). W tym zakresie kontrolowane przedsiębiorstwo energetyczne ma obowiązek zapewnienia osobom przeprowadzającym kontrolę dostępu do miejsc  gromadzenia i utrzymywania zapasów oraz wykonywania niezbędnych czynności kontrolnych (§ 5 ust. 1 r.z.p.). Czynności kontrolne przeprowadza się w obecności upoważnionego przedstawiciela kontrolowanego przedsiębiorstwa, który udziela także ustnych i pisemnych wyjaśnień oraz przedstawia dokumenty dotyczące ewidencjonowania zapasów (§ 5 ust. 2 r.z.p.).

Co do zasady, kontrola w przedsiębiorstwie energetycznym może być prowadzona w różnych formach. Zgodnie natomiast z art. 23 ust. 2 pkt 15 pr. en., ustalanie metod kontroli i podejmowanie działań dla poprawy efektywności przedsiębiorstw energetycznych należy do kompetencji Prezesa URE. Jak wskazują przedstawiciele doktryny, kontrola zapasów paliw opiera się najczęściej na analizie dokumentów dotyczących ewidencjonowania zapasów^[2], przy czym Najwyższa Izba Kontroli w raporcie z 2011 r. uznała, że prowadzenie kontroli przez Prezesa URE w oparciu wyłącznie o ankietowe zbieranie informacji od przedsiębiorstw energetycznych (art. 28 pr. en.) jest niewystarczające i nie pozwala na dokonanie rzetelnej i prawidłowej oceny wypełniania nałożonych na te przedsiębiorstwa ustawowych obowiązków w zakresie utrzymywania zapasów paliw.^[3]

Z przeprowadzonej kontroli sporządza się protokół, który przedstawiany jest organom kontrolowanego przedsiębiorstwa (art. 10 ust. 5 pr. en.). W protokole podmiot kontrolujący zamieszcza ustalenia dotyczące rzeczywistego stanu zapasów i ich zgodności z wielkościami określonymi w r.z.p., jak również wnioski i zalecenia oraz pouczenie o sposobie i terminie złożenia wyjaśnień i zastrzeżeń co do jego treści. Termin na złożenie wyjaśnień lub zastrzeżeń nie może być dłuższy niż 14 dni od dnia doręczenia protokołu organom kontrolowanego przedsiębiorstwa (§ 5 ust. 3 i 4 r.z.p.).

Odpowiedzialność za nieprzestrzeganie obowiązków wyrażonych w art. 10 pr. en.

Przepisy Prawa energetycznego przewidują określone sankcje za nieprzestrzeganie przez przedsiębiorstwo energetyczne, zajmujące się wytwarzaniem energii elektrycznej lub ciepła, obowiązków wyrażonych w art. 10 pr. en. Zgodnie z treścią art. 56 ust. 1 pkt 2 pr. en. karze pieniężnej podlega ten, kto nie przestrzega ustawowego obowiązku utrzymywania zapasów paliw, lub nie uzupełnia ich w przewidzianych przepisami prawa terminie, obniża zapasy paliw w innych przypadkach niż wymienione w art. 10 ust. 1a pr. en. lub też nie wypełnia obowiązków informacyjnych wobec Prezesa URE oraz operatora systemu przesyłowego elektroenergetycznego lub operatora systemu połączonego elektroenergetycznego, o których to obowiązkach mowa w art. 10 ust. 1e pr. en.