Wprowadzenie
Magazyny energii są niewątpliwie ogromnie ważnym elementem wspierającym transformację energetyczną. Ich zastosowanie pozwala na zwiększenie wykorzystania energii produkowanej w źródłach OZE o niestabilnej charakterystyce, a tym samym zwiększenie poziomu autokonsumpcji tańszej energii oraz zmniejszenie zależności źródeł OZE od sieci operatorskiej. Większe jednostki magazynujące z powodzeniem służą natomiast stabilizowaniu pracy sieci dystrybucyjnej. Rok 2024 był czasem bardzo dynamicznego przyrostu ilości oraz mocy instalacji magazynowania, co pokazują dane udostępniane przez operatorów systemów dystrybucyjnych. Na przykład Enea Operator w ubiegłym roku przyłączył 5,1 tys. magazynów energii o łącznej mocy 27 MW, podczas gdy rok wcześniej było to odpowiednio 2 tys. urządzeń. Pozostali najwięksi krajowi operatorzy sieci zanotowali podobną dynamikę wzrostu ilościowego przyłączanych magazynów. Zdecydowana większość (w ujęciu ilościowym) przyłączanych magazynów jest elementem instalacji prosumenckich, a gro z nich powstało dzięki wsparciu dotacyjnemu w programie Mój Prąd 6.0[1], w którym od sierpnia 2024 skojarzenie źródła wytwórczego z magazynem energii jest warunkiem uzyskania dotacji. Równolegle prowadzone są też projekty wielkoskalowe, jak np. budowa jednego z największych magazynów w Europie, którą niedawno zainicjowały PGE oraz LG Energy Solution Wrocław. Inwestycja będzie realizowana w Żarnowcu. Jej całkowity koszt ma wynieść około 1,5 mld złotych a termin ukończenia projektu przewidziany jest na rok 2027.
W sferze regulacyjnej związanej z magazynowaniem energii dzieje się w ostatnim czasie ogromnie dużo. Regulacje określające zasady funkcjonowania magazynów energii zawarte w ustawie prawo energetyczne, uzupełniane są szeregiem innych przepisów umiejscowionych w ustawie o OZE oraz w przepisach wykonawczych, regulujących m.in. niezwykle ważną kwestię zasad transferu do inwestorów środków w ramach pomocy publicznej. W niniejszym artykule dokonamy przeglądu regulacji związanych z przyłączaniem do sieci magazynów energii, uwzględniając także projektowane zmiany.
Prawo energetyczne – pierwsze kompleksowe rozwiązanie dla funkcjonowania i rozwoju magazynów energii elektrycznej
Szczątkowe regulacje dot. magazynowania energii elektrycznej istniały zarówno w prawie energetycznym jak i w ustawie o OZE od wielu lat. Na tamtym etapie ustawy te jednak raczej odnotowywały istnienie urządzeń służących do magazynowania energii, niż tworzyły rozwiązania służące rozwojowi tego typu infrastruktury. Dość powiedzieć, że każda z wyżej wspomnianych ustaw zawierała odrębną definicję magazynu energii. Pierwsza całościowa regulacja, która w zamyśle wnioskodawców miała wspierać rozwój magazynów energii pojawiła się w polskim prawie w 2021 r. Nowelizacja ustawy prawo energetyczne z dn. 20.05.2021 r. uporządkowała aparaturę pojęciową wprowadzając jednolite definicje magazynu oraz magazynowania energii elektrycznej oraz całkowicie wyłączyła magazynowanie energii z obowiązku posiadania taryfy. Zniesiono wówczas podwójne naliczanie opłat sieciowych – taryfy dla energii elektrycznej w rozliczeniach z magazynami za świadczone usługi (przesył lub dystrybcję) musiały zapewniać odliczenie od energii pobranej przez ten magazyn z sieci przedsiębiorstwa energetycznego, energii elektrycznej wprowadzonej do sieci tego przedsiębiorstwa z tego magazynu, w oparciu o wskazania układu pomiarowo-rozliczeniowego. W sposób jednoznaczny określono także próg 10 MW łącznej mocy zainstalowanej powyżej którego właściciel pozostawał zobowiązany do uzyskania koncesji na magazynowanie energii. Jednocześnie zwolniono z wszelkich obowiązków zgłoszeniowych magazyny o pojemności nie większej niż 50 kW, natomiast magazyny o pojemności większej niż 50 kW (oraz mniejszej niż 10 MW) podlegają obowiązkowemu wpisowi do rejestru prowadzonego przez terytorialne właściwego OSD lub OSP. Nowelizacja wprowadziła także kilka innych rozwiązań zachęcających do inwestowania w magazyny energii, jak np. zwolnienie z połowy opłaty za przyłączenie magazynu do sieci czy wprowadzenie możliwości pobierania energii z sieci przez magazyn będący częścią OZE bez utraty praw do certyfikatów i uprawnień wynikających z innych systemów wsparcia.
Nowelizacja prawa energetycznego z 2021 roku spowodowała istotną zmianę w zakresie klasyfikowania elektrowni szczytowo-pompowych, które do momentu nowelizacji traktowane były jako jednostki wytwórcze. „Z chwilą wprowadzenia w 2021 r. zmiany przepisów, jednostki te, w zakresie pracy w cyklu szczytowo-pompowym, wpisały się w definicję magazynu energii elektrycznej i dla zachowania możliwości prowadzenia działalności nie tylko jako jednostki wytwórcze, ale i jako magazyny energii elektrycznej, zobowiązane zostały przez ustawodawcę do wystąpienia do Prezesa URE z wnioskami o koncesję w dodatkowym zakresie.”[2] Aktualnie, zgodnie z danymi publikowanymi przez URE, największymi magazynami pod względem mocy zainstalowanej są właśnie elektrownie szczytowo-pompowe, których łączna moc stanowi 85% całkowitej mocy wszystkich magazynów ujętych w rejestrach OSD/OSP.
Kolejny pakiet regulacji dotyczących magazynów energii pojawił się w ustawie prawo energetyczne w ramach nowelizacji przyjętej w dniu 28.07.2023 r. Wprowadzono definicje agregatora i niezależnego agregatora, co umożliwia uczestnikom rynku grupowanie i zarządzanie zużyciem energii, co z kolei jest istotne dla integracji magazynów energii z systemem elektroenergetycznym. Nowelizacja wprowadziła również pojęcie odbiorcy aktywnego, który może nie tylko konsumować, ale także magazynować i sprzedawać energię elektryczną, co stwarza nowe możliwości dla właścicieli magazynów energii. Ponadto, uproszczono procedury administracyjne związane z instalacją urządzeń fotowoltaicznych o mocy do 150 kW, co sprzyja rozwojowi małych i średnich instalacji OZE zintegrowanych z magazynami energii. Wprowadzenie rejestru magazynów energii elektrycznej, prowadzonego przez operatorów systemów elektroenergetycznych, zapewnia transparentność i lepszą kontrolę nad rozwojem infrastruktury magazynowej w Polsce. Te zmiany mają na celu zwiększenie elastyczności i stabilności systemu elektroenergetycznego oraz promowanie zrównoważonego rozwoju sektora energetycznego.
Ustawa o odnawialnych źródłach energii
Z kolei nowelizacja ustawy o odnawialnych źródłach energii (OZE) z 2024 roku wprowadza rozwiązania wspierające inwestycje w magazyny energii powiązane z mikroinstalacjami oraz instalacjami hybrydowymi. Nowe przepisy upraszczają procedury administracyjne, skracając czas uzyskania pozwoleń na budowę instalacji OZE do maksymalnie 30 dni oraz warunków przyłączenia do sieci do 45 dni. Dodatkowo mikroinstalacje z magazynem energii uzyskały korzystne rozwiązanie polegające na nieuwzględnianiu mocy zainstalowanej magazynu w ogólnej mocy instalacji, co stwarza możliwość bardziej efektywnego wykorzystania energii wyprodukowanej przez prosumentów oraz zwiększa opłacalność inwestycji w odnawialne źródła energii.
Dotacje wspierające rozwój magazynowania
Wspomniany wyżej program dotacyjny Mój Prąd 6.0, w którym warunkiem otrzymania dotacji jest instalacja magazynu energii, w zestawieniu ze zmienionym systemem rozliczeń (zamiana średniej miesięcznej ceny energii elektrycznej (RCEm) na system rozliczeń bazujący na cenach godzinowych (RCE) za energię elektryczną wprowadzaną do sieci) niewątpliwie pozytywnie wpływają na wysoką dynamikę wzrostu ilości przyłączanych magazynów w instalacjach prosumenckich. Równolegle uruchamiane są mechanizmy wsparcia inwestycji w magazyny energii o dużej mocy, których zadaniem jest m.in. stabilizowanie pracy sieci dystrybucyjnej. Krokiem milowym w tym zakresie jest opublikowane w dn. 7.03.2025 r. Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie szczegółowych warunków udzielania przez NFOŚiGW pomocy publicznej na inwestycje w magazynowanie energii elektrycznej i związaną z nimi infrastrukturę. Rozporządzenie jest niezbędne dla uruchomienia programu “Magazyny energii elektrycznej i związana z nimi infrastruktura dla poprawy stabilności polskiej sieci elektroenergetycznej” o ogromnym budżecie 4,15 mld zł. Program będzie adresowany wyłącznie do nowo instalowanych magazynów o mocy nie mniejszej niż 2 MW i pojemności nie mniejszej niż 4 MWh, a pomoc będzie udzielana w formie dotacji bezpośrednich i pożyczek, pokrywających do 45% kosztów inwestycji, z możliwością zwiększenia do 65% dla małych firm i 55% dla średnich przedsiębiorstw. Ogromna wartość programu niewątpliwie będzie stanowiła istotny impuls dla rozwoju inwestycji w magazyny energii.
Nadchodzące zmiany w otoczeniu regulacyjnym
18 marca 2025 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych oraz niektórych innych ustaw, który przewiduje nowelizację art. 7 ust. 8d12 ustawy prawo energetyczne ustalając nowe, bardziej atrakcyjne, szczególnie dla prosumentów, zasady sumowania mocy mikroinstalacji i magazynu energii. W obecnym stanie prawnym moc magazynu energii nie może przekraczać mocy zainstalowanej elektrycznej mikroinstalacji. W projektowanych przepisach zakłada się dopuszczenie instalowania magazynów o większej mocy niż moc mikroinstalacji, do limitu 2,2 krotoności mocy mikroinstalacji. Nowe przepisy pozwolą więc na instalowanie magazynów energii o większej mocy, a co za tym idzie, także o większej pojemności. To z kolei pozwoli prosumentom na zwiększenie autokonsumpcji produkowanej energii, zwiększając stopień uniezależnienia od OSD.
Podsumowanie
Otoczenie regulacyjne związane z magazynowaniem energii zmienia się bardzo dynamicznie wspierając rozwój tego typu inwestycji i tym samym proces transformacji energetycznej. Stabilizowanie sieci dystrybucyjnej poprzez instalowanie rozproszonych magazynów energii wydaje się być ważnym uzupełnieniem kosztownych i czasochłonnych rozwiązań wielkoskalowych, polegających na rozbudowie sieci dystrybucyjnej, co jest niezbędne dla przyłączania kolejnych źródeł OZE. Również w ramach założeń polityki klimatycznej UE technologie magazynowania energii elektrycznej postrzegane są jako kluczowe dla wzrostu wykorzystania energii z OZE. Cele polityki klimatycznej są z kolei bardzo ambitne – przewidują ograniczenie emisji gazów cieplarnianych o 40% już w 2030 r., a następnie o 80% w roku 2050 (zgodnie z założeniami EU Energy Roadmap).
[1] od 1.08.2024 instalacja magazynu energii stała się warunkiem koniecznym uzyskania dotacji
[2] Magazynowanie energii elektrycznej – Raport Urzędu Regulacji Energetyki, czerwiec 2024
W czym możemy pomóc?