Projekt Ustawy o OZE– Instytucja sprzedawcy zobowiązanego

1. Sprzedawca z urzędu – obowiązki i procedura wyłonienia 

Na gruncie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1059 z późn. zm.) (dalej: „PE”) występuje podmiot określony mianem sprzedawcy z urzędu Pojęcie to zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 29 PE jako przedsiębiorstwo energetyczne posiadające koncesję na obrót paliwami gazowymi lub energią elektryczną, świadczące usługi kompleksowe odbiorcom paliw gazowych lub energii elektrycznej w gospodarstwie domowym, niekorzystającym z prawa wyboru sprzedawcy.

Z pełnieniem roli sprzedawcy z urzędu wiążą się określone obowiązki wskazane przez ustawodawcę w art. 5a ust. 1 oraz art. 9a ust. 6 PE. Na podstawie pierwszego z wymienionych przepisów sprzedawca z urzędu jest obowiązany do zapewnienia świadczenia usługi kompleksowej i do zawarcia umowy kompleksowej, na zasadach równoprawnego traktowania, z odbiorcą paliw gazowych lub energii elektrycznej w gospodarstwie domowym, niekorzystającym z prawa wyboru sprzedawcy i przyłączonym do sieci przedsiębiorstwa energetycznego wskazanego w koncesji sprzedawcy z urzędu. Ponadto, w ramach systemu wsparcia wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii (dalej: „OZE”) ustawodawca zobowiązał sprzedawcę z urzędu do zakupu energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnych źródłach przyłączonych do sieci znajdującej się na obszarze działania sprzedawcy, oferowanej przez przedsiębiorstwa energetyczne, które uzyskały koncesję na wytwarzanie lub zostały wpisane do rejestru przedsiębiorstw energetycznych zajmujących się wytwarzaniem biogazu rolniczego prowadzonego przez Prezesa Agencji Rynku Rolnego.

Procedura wyłonienia sprzedawcy z urzędu uregulowana została w art. 9i ust. 1 i nast. PE.  Zgodnie ze wskazanym przepisem sprzedawców z urzędu wyłania Prezes Urzędu Regulacji Energetyki w drodze przetargu, który odpowiada za ogłoszenie, organizację i przeprowadzenie tego przetargu. W przetargu mogą uczestniczyć wyłącznie przedsiębiorstwa energetyczne posiadające koncesje na obrót paliwami gazowymi lub energią elektryczną. Prawo energetyczne przewiduje również sytuację, w której nie doszłoby do wyłonienia sprzedawcy z urzędu w drodze przetargu. Wówczas Prezes Urzędu Regulacji Energetyki wyznacza z urzędu tego sprzedawcę w drodze decyzji na okres 12 miesięcy, biorąc pod uwagę możliwość wypełnienia przez niego obowiązków określonych w ustawie oraz określa obszar wykonywania przez niego działalności gospodarczej.

Co do zasady koszty świadczenia usług przez sprzedawcę z urzędu, jako działanie o charakterze użyteczności publicznej, powinny być weryfikowalne i podlegać regulacji – taryfowaniu. Potwierdza to art. 5 ust. 5 PE, który stanowi o konieczności informowania odbiorców o projektach umów i projektach zmian warunków zawartych umów „z wyjątkiem zmian cen lub stawek opłat określonych w zatwierdzonych taryfach”. Z tego powodu oraz zgodnie z zaleceniami Komisji Europejskiej, przepływy finansowe związane z wypełnianiem przez sprzedawcę z urzędu swych obowiązków muszą być prowadzone na oddzielnych kontach, co umożliwi rozdzielenie działalności regulowanej od nieregulowanej. Zatwierdzona taryfa dla sprzedawcy z urzędu powinna pozwolić na zwrot kosztów administracyjnych oraz kosztów związanych z zakupem dodatkowego wolumenu energii elektrycznej. Dodatkową korzyścią dla sprzedawcy z urzędu jest też fakt, że zwiększa się całkowita liczba odbiorców o grupę odbiorców o dosyć jednolitej charakterystyce poboru. Ponadto część z nich będzie prawdopodobnie korzystać z jego usług dłużej, ale na warunkach już nie objętych regulacją dot. sprzedawcy z urzędu¹.

Mimo wyżej opisanych korzyści, do organizowanych przez Prezesa URE przetargów nie zgłaszają się żadne przedsiębiorstwa energetyczne spełniające ustawowe wymogi do przyjęcia funkcji sprzedawcy z urzędu. Od momentu wejścia w życie przepisów noweli PE z dnia 4 marca 2005 r. nie został wyłoniony ani jeden sprzedawca z urzędu. W konsekwencji sprzedawcy z urzędu są wyznaczani wyłącznie w drodze decyzji administracyjnej Prezesa URE. Ponieważ mechanizm wyboru sprzedawcy z urzędu nie sprawdził się  w praktyce,  ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie szeregu zmian w tym zakresie.

2. Zastąpienie instytucji sprzedawcy z urzędu sprzedawcą zobowiązanym

W opublikowanym przez Ministerstwo Gospodarki projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii z dnia 12 listopada 2013 r. (wersja 4.0, dalej: „projekt ustawy o OZE”) pojawiła się nowa instytucja sprzedawcy zobowiązanego, który ma przejąć dotychczasowe obowiązki sprzedawcy z urzędu w zakresie obowiązku zakupu energii wytworzonej z odnawialnych źródeł energii oraz ustalono zasady wyłaniania tego sprzedawcy odmienne od zasad wyznaczania sprzedawcy z urzędu.

Zgodnie z art. 40 ust. 2 projektu ustawy o OZE sprzedawcę zobowiązanego będzie wyznaczał z urzędu, w drodze decyzji Prezes URE spośród sprzedawców energii elektrycznej o największym wolumenie jej sprzedaży według stanu na dzień 31 sierpnia poprzedniego roku, odbiorcom końcowym przyłączonym do sieci dystrybucyjnej lub sieci przesyłowej danego operatora na obszarze działania tego sprzedawcy zobowiązanego, w terminie do dnia 31 października każdego roku na rok następny. Wniesienie odwołania od powyższej decyzji nie będzie miało wpływu na obowiązek sprzedawcy zobowiązanego w zakresie realizacji obowiązku zakupu energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii. Projekt ustawy o OZE zakłada, że wyznaczenie sprzedawcy zobowiązanego następować będzie corocznie. Co istotne dla spółek OSD (i OSP), z projektu ustawy o OZE wynika, że jeżeli operator nie dopełni obowiązku przekazania Prezesowi URE informacji koniecznych do wyznaczenia sprzedawcy zobowiązanego, wówczas Prezes URE wyznaczy sprzedawcę zobowiązanego na koszt takiego operatora.

Kolejne postanowienia projektu ustawy o OZE (art. 41-42 i 74 ust. 3) określają przesłanki, kiedy sprzedawca energii elektrycznej zobowiązany będzie do zakupu energii elektrycznej wytworzonej z odnawialnych źródeł energii oraz energii elektrycznej z biogazu rolniczego.

Zgodnie z art. 41 ust. 3 projektu ustawy o OZE obowiązek zakupu wytworzonej w mikroinstalacji niewykorzystanej energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii i energii elektrycznej z biogazu rolniczego przez sprzedawcę zobowiązanego, powstaje od pierwszego dnia wprowadzenia energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii lub energii elektrycznej z biogazu rolniczego do sieci dystrybucyjnej lub przesyłowej i trwa przez kolejnych 15 lat, nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2035 roku, przy czym okres ten jest liczony od dnia wytworzenia po raz pierwszy energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii lub energii elektrycznej z biogazu rolniczego.