Granice niezależności operatorów systemowych

Przestrzeń regulacyjna dyrektywy gazowej i elektroenergetycznej¹, określających mechanizmy rozdziału działalności sieciowej od wytwarzania i dostawy, to obecnie obszar wykraczający poza granice Unii Europejskiej (obejmuje swym zasięgiem państwa Europejskiej Wspólnoty Energetycznej²). Stworzenie funkcjonalnego rynku energii i zapewnienie bezpieczeństwa dostaw energii jest dla ustawodawcy europejskiego wartością na tyle istotną, że usprawiedliwia związane z tym procesem daleko idące ograniczenia dla podmiotów gospodarczych przewidziane w tych regulacjach. Przepisy prawa w zakresie unbundlingu, czyli rozdziału działalności dystrybucyjnej, działalności wytwórczej oraz działalności związanej z obrotem energią wykonywanej w ramach przedsiębiorstw zintegrowanych pionowo, mają przede wszystkim na celu zwiększenie konkurencyjności na rynkach energii i wyeliminowanie występujących w ich obrębie działań dyskryminujących. Wcielenie w życie zasady unbundlingu wiąże się jednak z poważną ingerencją w prawa podmiotów działających na rynkach energii, w tym w podstawowe uprawnienia chronione w demokratycznych systemach prawa, takie jak: prawo własności i wolności prowadzenia działalności gospodarczej.

Na przykładzie polskiego prawa energetycznego (PE) zauważyć można, że wprowadzanie w stosunku do operatorów systemu nakazu zachowania niezależności, zarówno pod względem formy prawnej, organizacyjnej, jak i w zakresie podejmowania decyzji, od powiązanych kapitałowo spółek przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo zajmujących się wytwarzaniem lub sprzedażą energii, stanowi bezpośrednią ingerencję w prawa spółek pozostających względem nich w stosunku dominacji. Niezależność operatorska, rozumiana jako swoboda w podejmowaniu decyzji w zakresie prowadzonej działalności, stoi bowiem w opozycji do nieskrępowanego korzystania z uprawnień właścicielskich spółki dominującej nad operatorem i ogranicza m.in. jej prawo do swobodnego powoływania i odwoływania członków organów, do wyrażania zgody na zbywanie nieruchomości lub innych składników majątku, do wyrażania zgody na zaciąganie określonych zobowiązań lub podejmowanie innych czynności prawnych.

W tym miejscu trzeba zwrócić uwagę, że wszelkiego rodzaju środki stosowane przez ustawodawcę europejskiego a także ustawodawcę polskiego muszą być wprowadzane zgodnie z ogólnymi zasadami prawa, w tym m.in. zgodnie z zasadą proporcjonalności, zasadą wolności i poszanowania praw podstawowych. Warto przyjrzeć się, czy, a jeśli tak to w jaki sposób, zasada proporcjonalności została wpleciona w regulacje, których skutkiem jest ograniczenie swobody działania przedsiębiorstw energetycznych.

Przyjmuje się, że środek prawny jest zgodny z zasadą proporcjonalności (art. 5 ust. 4 TUE) jeśli nie przekracza granic koniecznych dla osiągnięcia celów wyznaczonych w traktatach. Innymi słowy, podejmowane przez ustawodawcę unijnego działania muszą być „… odpowiednie i konieczne do osiągnięcia celów, których realizacja dopuszczalna jest przy pomocy danej regulacji. Przy czym w razie istnienia kilku odpowiednich środków należy wybrać te, które są najmniej uciążliwe, nadto nałożone obciążenia muszą pozostawać w odpowiedni stosunku do zamierzonych celów.” (orzeczenie ETS w sprawie 265/87³) Podobną zasadę wyraża art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, który brzmi następująco: „Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.”

Autor

Szymon Jagustyn

Radca Prawny

Radca prawny w Kancelarii Prawnej GJW. Zajmuje się bieżącą obsługą prawną podmiotów gospodarczych oraz obsługą procesów inwestycyjnych. Udziela wsparcia podmiotom z branży IT, OZE, odpadów komunalnych oraz podmiotów produkcyjnych z sektora MŚP.

Kontakt z autorem