Zasadność zatrzymania wadium w PZP a obowiązek zwrotu – granice uprawnień Zamawiającego i ochrona Wykonawcy

W postępowaniu o udzielnie zamówienia publicznego wadium pełni funkcję zabezpieczenia możliwości zaspokojenia zamawiającego na wypadek ziszczenia się przesłanki określonej w treści dokumentu wadialnego, wynikającej z przepisów PZP. Jak wyjaśnia KIO w wyroku z dnia 20 lutego 209 r. (KIO 208/19): „wadium służy zabezpieczeniu oferty, a w konsekwencji zabezpieczeniu zawarcia umowy w sprawie wykonania zamówienia publicznego. Jego celem jest m.in. łatwe wyciąganie konsekwencji wobec wykonawcy naruszającego obowiązki określone w ustawie, czego skutkiem jest zatrzymanie wadium”. 

Ponadto, jeśli wadium wniesiono w pieniądzu, wykonawca, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza, może wyrazić zgodę na zaliczenie kwoty wadium na poczet zabezpieczenia. 

Funkcja i znaczenie wadium w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego 

W aktualnym stanie prawnym żądanie wniesienia wadium na etapie składania ofert nie jest obowiązkowe. Decyzję w tym zakresie podejmuje Zamawiający, określając wymagania dotyczące wadium w dokumentach zamówienia. W przypadku przetargów unijnych Zamawiający określa kwotę wadium w wysokości nie większej niż 3% wartości zamówienia, w przypadku przetargów o wartości mniejszej niż progi unijne kwota wadium nie może być większa niż 1,5% wartości zamówienia. 

Jeśli Zamawiający żąda wniesienia wadium, wykonawcy wnoszą wadium przed upływem termin składania ofert. Co do zasady wykonawcy zobowiązani są do utrzymania wadium nieprzerwalnie do dnia upływu terminu związania ofertą. Wyjątki w tym zakresie przewidują przepisy art. 98 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz ust. 2 PZP. Zwrot wadium przed upływem terminu związania ofertą następuję w przypadku zawarcia przez Zamawiającego umowy z wybranym wykonawcą albo unieważnienia postępowania o udzielenie zamówienia, o ile zostało rozstrzygnięte odwołanie na czynność unieważnienia albo upłynął termin do jego wniesienia. Na wniosek wykonawcy Zamawiający zwraca wniesione wadium w przypadku wycofania oferty wykonawcy przed upływem terminu składania ofert, odrzucenia oferty wykonawcy, po wyborze najkorzystniejsze oferty, o ile wniosek taki składa wnioskodawca, którego oferta nie została wybrana jako najkorzystniejsza, a także po unieważnieniu postępowania o udzielenie zamówienia jeśli nie zostało rozstrzygnięte odwołanie na czynność unieważnienia albo nie upłynął termin do jego wniesienia. 

Jeśli zaistnieje konieczność przedłużenia terminu związania ofertą, jest ono dopuszczalne wobec wykonawcy wyłącznie z jednoczesnym przedłużeniem ważności wadium albo wniesieniem nowego wadium na przedłużony okres związania ofertą. 

Formy wniesienia wadium w postępowaniu o zamówienie publiczne 

Decyzję o wyborze formy wniesienia wadium podejmuje wykonawca, który może wnieść je w jednej z dozwolonej przez ustawodawcę formie, tj.: w pieniądzu, w gwarancjach bankowych albo ubezpieczeniowych, a także w poręczeniach udzielanych przez wskazane w przepisy PZP podmioty. 

Brak wniesienia wadium w prawidłowej wysokości lub brak jego utrzymania do upływu terminu związania ofertą stanowi podstawę do odrzucenia oferty wykonawcy zgodnie z przepisami art. 226 ust. 1 pkt 14 PZP. 

Co do zasady po przeprowadzeniu postępowania i wyborze najkorzystniejszej oferty Zamawiający zwraca wadium pozostałym wykonawcom. Jednakże przepisy art. 98 ust. 6 PZP przewidują, że w pewnych okolicznościach Zamawiający zatrzymuje wniesione wadium (wraz z odsetkami) albo występuje do gwaranta lub poręczyciela z żądaniem zapłaty wadium mimo, iż z danym wykonawcą nie zawiera umowy o w sprawie zamówienia publicznego.  

Zatrzymanie wadium stanowi narzędzie o charakterze sanacyjnym i dyscyplinującym wobec wykonawców. Na ryzyko utraty wadium narażony jest ten wykonawca, którego oferta została przez Zamawiającego wybrana jako najkorzystniejsza, a z którym ostatecznie do doszło do zawarcia umowy o udzielenie zamówienia publicznego z przyczyn określonym w przepisach art. 98 ust. 6 PPZ. 

Autor

Marta Rospądek

Radca prawny

Radca Prawny w Kancelarii Prawnej GJW. Zajmuje się bieżącą obsługą prawną podmiotów gospodarczych. W kręgu jej zainteresowań pozostają: prawo cywilne, prawo pracy oraz prawo ochrony danych osobowych. Reprezentuje klientów przed sądami powszechnymi oraz w…

Profil autora Kontakt z autorem