Wstrzymanie wypłaty z gwarancji ubezpieczeniowej – rozbieżności w orzecznictwie

Jednym z najczęściej stosowanych na rynku zabezpieczeń kontraktów budowlanych stanowi gwarancja ubezpieczeniowa należytego wykonania umowy. Jego popularność wynika z faktu, że zabezpieczenie to umożliwia co do zasady zaspokojenie się przez beneficjenta gwarancji z potencjalnie nawet kwestionowanego przez drugą stronę umowy (zobowiązanego ze stosunku gwarancji) roszczenia, bez konieczności wszczynania w tym celu postępowania sądowego. Spełnienie tego roszczenia następuje przy tym przez zewnętrzny podmiot (gwaranta), którego wypłacalność nie budzi wątpliwości. Do istoty gwarancji ubezpieczeniowej należy fakt, że jest ona co do zasady niezależna od stosunku podstawowego, jakim jest umowa wiążąca beneficjenta oraz zobowiązanego ze stosunku gwarancji. W związku z tym rodzi to pewne problemy praktyczne, w szczególności ryzyko, że beneficjent może zdecydować się na nadużycie ustanowionej gwarancji i tym samym wypłatę z niej roszczenia spornego, w szczególności w zakresie naliczonych kar umownych, nawet gdy przesłanki do ich naliczenia budzą uzasadnione wątpliwości. Zasadne jest zatem dokonanie analizy, czy w takiej sytuacji podmiot zobowiązany może w jakikolwiek sposób wstrzymać dokonanie takiej wypłaty, w szczególności w drodze powództwa o ustalenie i czy w związku z takim powództwem możliwe jest udzielenie zabezpieczenia na czas trwania postępowania, które zagwarantuje wystarczający czas na wydanie prawomocnego wyroku rozstrzygającego dany spór. Obecnie należy uznać, że kwestia ta nadal budzi wątpliwości w orzecznictwie i wydawane rozstrzygnięcia w zakresie zabezpieczenia takich roszczeń są diametralnie różne.

Stanowisko sądów odmawiające dopuszczalności zabezpieczenia roszczeń poprzez wstrzymanie wypłaty z gwarancji ubezpieczeniowej

W pierwszej kolejności należy wskazać, na pogląd w orzecznictwie, zgodnie z którym udzielenie zabezpieczenia w postaci wstrzymania wypłaty z gwarancji ubezpieczeniowej podważałoby funkcję tejże gwarancji.  

Sądy powszechne kwestionujące możliwość ustanowienia takiego zabezpieczenia powództwa swoje stanowisko opierają na fakcie, że zobowiązanie gwaranta wynikające z umowy gwarancji ubezpieczeniowej nie jest zobowiązaniem akcesoryjnym. Istnienie tego zobowiązania i jego zakres nie są uzależnione od istnienia i treści innego stosunku prawnego, w szczególności zaś od stosunku podstawowego. To sama umowa gwarancji ubezpieczeniowej określa, czy i w jakim zakresie gwarant jest zobowiązany (tak trafnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 czerwca 1999 r., sygn. akt: II CKN 402/98). Konsekwencją przyjęcia powyższego stanowiska jest brak podstaw do żądania przez zobowiązanego ze stosunku gwarancji, aby sąd zaingerował w treść stosunku gwarancyjnego, zwłaszcza zaś na podstawie przesłanek opartych właśnie o umowę łączącą go z beneficjentem gwarancji.  

 
Omawiane zabezpieczenie pozostawałoby w sprzeczności z funkcjonującą w obrocie prawnym istotą umowy gwarancji. Istota ta polega na zapewnieniu beneficjentowi gwarancji, że jego roszczenie w stosunku do podmiotu zobowiązanego, zostanie zaspokojone przez gwaranta, niezależnie od faktu, czy zostało wszczęte lub zakończone postepowanie sądowe w odniesieniu do tych roszczeń. Uznanie, że Sąd jest uprawniony do ingerowania w niezależne uprawnienia beneficjenta wynikające z gwarancji ubezpieczeniowej oznaczałoby, że ustanowienie takiego zabezpieczenia w umowie straciłoby na swojej atrakcyjności, a także mogłoby zostać zakwalifikowane jako naruszenie zasady swobody kształtowania stosunków zobowiązaniowych przez strony. 

Zgodnie z uzasadnieniem postanowienia Sądu Apelacyjnego w Katowicach – V Wydział Cywilny z dnia 28 lutego 2018 r. (sygn. akt: V AGz 142/18)  w sytuacji zatem, gdy gwarant nieodwołanie i bezwarunkowo zobowiązuje się do spełnienia określonego świadczenia na pierwsze wezwanie beneficjenta gwarancji, po dopełnieniu jedynie ograniczonych wymogów formalnych związanych ze zgłoszeniem żądania, ingerencja w treść tego stosunku, którego powodowie nie są stroną, w ocenie Sądu Apelacyjnego, stanowiła nadmierne i tym samym niedopuszczalne obciążenie dla obowiązanej zwłaszcza w realiach niniejszej sprawy, gdzie, jak zostało już wspomniane, upływający termin ważności gwarancji definitywnie pozbawił obowiązaną możliwości skorzystania z przysługujących jej uprawnień (art. 730¹ § 3 KPC). 

Autor

Czesław Starosta

Radca prawny

Radca prawny w Kancelarii Prawnej GJW. Obszarem jego aktywności zawodowej w Kancelarii jest głównie prawo cywilne, prawo ubezpieczeń gospodarczych, prawo pracy, prawo budowlane i proces inwestycyjny oraz prawo zamówień publicznych.

Profil autora Kontakt z autorem