Klauzula zastrzeżona – czy zamawiającemu przysługuje dowolność w jej stosowaniu?

„Klauzula zastrzeżona” to nic innego jak przewidziane w art. 22 ust. 2 PZP zastrzeżenie, że o udzielenie zamówienia mogą ubiegać się wyłącznie zakłady pracy chronionej oraz inni wykonawcy (lub ich wyodrębnione organizacyjnie jednostki), których działalność obejmuje społeczną i zawodową integrację osób będących członkami grup społecznie marginalizowanych, w szczególności osób niepełnosprawnych, bezrobotnych, pozbawionych wolności, osób z zaburzeniami psychicznymi, bezdomnych itp.  

Z kolei przewidziana w art. 29 ust. 4 PZP  „klauzula zatrudnieniowa” dotyczy zatrudnienia osób marginalizowanych, ale już na etapie realizacji zamówienia. W myśl tego przepisu Zamawiający może określić w opisie przedmiotu zamówienia wymagania związane z realizacją zamówienia, które mogą obejmować aspekty społeczne, w szczególności dotyczące zatrudnienia bezrobotnych, młodocianych czy osób niepełnosprawnych. 

Zamawiający nie może w sposób dowolny stosować w postępowaniu o udzielenie zamówienia klauzuli zastrzeżonej i zatrudnieniowej, będąc każdorazowo ograniczony zasadą proporcjonalności – taki wniosek płynie z niedawnego wyroku KIO¹.