Kto odpowiada za wypadek na budowie – wykroczenia zagrażające bezpieczeństwu

Zagadnienie odpowiedzialności z tytułu wypadków w procesie budowlanym przypomina, że o ile nie można wybrać wszystkiego co nam się przydarza, można przygotować się do określonych incydentów przez zachowanie norm prawnych, których istnienie zarysowano w poprzednim artykule “Odpowiedzialność za wypadek na budowie“, ale też standardów należytej dbałości i zwykłego rozsądku. Dbałość ustawodawcy o zapobieganie statystycznie częstym zdarzeniom w postaci wypadków na budowie (a w zasadzie szerzej ujętych wypadków przy pracy) przejawia się w objęciu karalnością dopuszczenia do istnienia rozmaitych stanów zagrożenia wobec pracowników i osób wykonujących roboty jak i osób trzecich. Konsekwencje karno-prawne naruszenia tych norm mogą okazać się znaczące, choć poniżej zarysowano łagodniejsze postaci typowych wykroczeń, które odnieść można do procesu budowlanego.

Karalność za naruszenie BHP wg Kodeksu pracy

Przykładem takiej odpowiedzialności jest wykroczenie z art. 283 kodeksu pracy. Przepis ma przekrojowy charakter i choć nie dotyczy ściśle kwestii robót budowlanych, nie sposób pominąć go w tym wyliczeniu właśnie z uwagi na ten generalny charakter. Przepis ów mimo nieco niezrozumiałego rozdzielenia na ogólny obowiązek wyrażony w §1 i szczegółowe postaci naruszenia tego samego dobra (§2) sprowadza się do karalności za brak przestrzegania szeroko określonych reguł bezpieczeństwa i higieny pracy.

Reguły te oznaczone są jako formalne ramy przepisów jak i niesformalizowane „zasady” – wynikające z reguł doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania a niekiedy odpowiedniej wiedzy technicznej.

Za co przepis przewiduje odpowiedzialność?

Prócz wskazanego wyżej generalnego „nie przestrzegania zasad i przepisów BHP” karze podlega: uchybienie w zakresie prawidłowej budowy lub przebudowy obiektu budowlanego, w którym przewiduje się pomieszczenia pracy (art. 213 Kodeksu pracy), nie spełniające norm wyposażenie stanowisk pracy i środków ochrony indywidualnej pracowników, stosowanie materiałów i środków produkcji o nieustalonym stopniu szkodliwości i bez odpowiednich środków profilaktycznych oraz niedostatecznie oznaczonych substancji, (nieumyślne) uchybienie obowiązkom informacyjnym dotyczącym wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, nie wykonanie nakazów i utrudnianie działalności Państwowej Inspekcji Pracy oraz dopuszczenie do wykonywania pracy przez dziecko bez zgody właściwego inspektora pracy.

Kto może odpowiadać na podstawie tego przepisu?

Osobą odpowiedzialną za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie jest przede wszystkim pracodawca lub osoba wykonująca czynności z tego zakresu w jego imieniu. Ale odpowiedzialność wg tego przepisu ponieść może także każda osoba (nie koniecznie pracownik), która faktycznie kieruje pracownikami oraz – co warto podkreślić –  „innymi osobami fizycznymi”. Przykładowo wśród osób mogących ponosić odpowiedzialność wg tego przepisu wymienia się majstra, brygadzistę lub kierownika robót – istotne jest faktyczne kierowanie pracą innych bez względu na podstawę.

Przyjmuje się, że odpowiedzialność na tej podstawie ponieść może także lekarz, który powziął podejrzenie wystąpienia u pracownika choroby zawodowej.

Przepis powyższy pozostaje także w ścisłym związku z regulacją kodeksu karnego – jeśli bowiem działanie związane z brakiem zawiadomienia  o wypadku przy pracy było działaniem umyślnym, może być zakwalifikowane jako wypełniające znamiona przestępstwa z przepisu art. 221 Kodeksu karnego (o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części). Jeśli brak zawiadomienia było działaniem nieumyślnym, to powinno zostać zakwalifikowane jako  wykroczenie.

Jaka kara grozi za naruszenie BHP wg kodeksu pracy?

Za naruszenie powinności określonych w/w przepisem KP przewidziano grzywnę w wysokości od 1 000 do 30 000 zł, jest więc ona surowsza niż przewidziana przepisami kodeksu wykroczeń gdzie przewiduje się obecnie sankcję od 20 do 5000 zł.