Początek biegu terminu przedawnienia roszczeń wykonawcy o zapłatę

Wynagrodzenie za wykonane roboty dodatkowe to obok roszczenia o zapłatę kar umownych
prawdopodobnie jedna z najczęstszych przyczyn sporów sądowych toczących się pomiędzy stronami
umów o roboty budowlane. Zagadnienie to jest jednak nadal źródłem wątpliwości w orzecznictwie
sądów powszechnych, w tym właśnie w odniesieniu do sposobu ustalenia początku biegu terminu
przedawnienia roszczenia o zapłatę wynagrodzenia za ich wykonanie.
Wykonawca wykonując roboty dodatkowe, a więc wykraczające poza zakres objęty przedmiotem
łączącej go z Zamawiającym umowy, powinien zadbać przede wszystkim o należyte
udokumentowanie wykonanych prac oraz wysokości poniesionych w tym zakresie kosztów. Kolejną
kwestią jest dokładna analiza postanowień łączącej go z Zamawiającej umowy i podjęcie próby
prawnego unormowania zaistniałej sytuacji poprzez zawarcie przez Strony stosownego aneksu do
Umowy.

Prowadząc z Zamawiającym negocjacje w tym zakresie, Wykonawca musi jednak zwrócić uwagę nie
tylko na wskazane wyżej kwestie, ale także i na okres przedawnienia przysługujących mu potencjalnie
roszczeń. Przedawnienie roszczeń majątkowych stanowi bowiem regułę w polskim prawie cywilnym, a
okres przedawnienia roszczeń o zapłatę wynagrodzenia za wykonane roboty zamienne, czy
dodatkowe, jako związane z prowadzoną działalnością gospodarczą będą objęte 3 letnim terminem
przedawnienia. Kwestia prawidłowego ustalenia początku biegu terminu przedawnienia roszczeń
Wykonawcy jest również wyjątkowo istotna z punktu widzenia interesów Zamawiającego. Skutecznie
podniesiony w postępowaniu sądowym zarzut przedawnienia roszczeń Wykonawcy może go bowiem
uchronić od konieczności zapłaty nawet oczywiście uzasadnionego roszczenia Wykonawcy.
Prawidłowe ustalenie początkowej daty obliczania okresu przedawnienia roszczeń ma więc kluczowe
znaczenie dla obu stron umowy o roboty budowlane. Kwestia ta może przy tym w określonych
okolicznościach faktycznych stanowić podstawę dla zakończenia ewentualnego sporu stron, nawet
bez dokonywania merytorycznej oceny zasadności zgłoszonych przez Wykonawcę roszczeń.

Podstawa prawna dla dochodzenia roszczenia o zapłatę wynagrodzenia za roboty dodatkowe

Analizując kwestię roszczeń Wykonawcy o zapłatę wynagrodzenia za roboty dodatkowe należy w
pierwszej kolejności wskazać, że roboty te z swej istoty nie są objęte pierwotnym zakresem
Przedmiotu Umowy, a konieczność ich wykonania ujawnia się zazwyczaj dopiero w toku tej realizacji.

Z zawarciem umowy mamy do czynienia wówczas, gdy strony dojdą do porozumienia w odniesieniu
wszystkich przedmiotowo istotnych elementów umowy, a jednym z najważniejszych elementów jest
właśnie wynagrodzenie za wykonane prace. Jeśli więc między stronami nie doszło nigdy do zgodnego
ustalenia wynagrodzenia za zrealizowane roboty dodatkowe, a strony nie uregulują ostatecznie tej
kwestii w stosownym aneksie, to nie można uznać, że doszło do skutecznego zawarcia umowy. Mimo
to Wykonawcy chcąc uniknąć ewentualnych finansowych konsekwencji niezrealizowania robót
objętych umową, w wynikającym z niej terminie, niejednokrotnie decydują się na wykonanie spornych
robót dodatkowych licząc na ich rozliczenie w przyszłości.

W konsekwencji w ewentualnym procesie swoje roszczenia opierają oni właśnie na przepisach o
nienależnym świadczeniu spełnionym na rzecz Zamawiającego.

Możliwe sposoby ustalenia początku biegu terminu przedawnienia roszczeń wykonawcy z tytułu wynagrodzenia za roboty dodatkowe

Zgodnie z art. 117 § 1 i 2 KC, z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia
majątkowe ulegają przedawnieniu. Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu
przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z
zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest
nieważne.

Dla ustalenia, czy w danej sprawie doszło do przedawnienia roszczenia konieczne jest ustalenie
terminu przedawnienia i daty wymagalności roszczenia. Roszczenie o zwrot bezpodstawnego
wzbogacenia, z którym występuje przedsiębiorca, podlega przy tym trzyletniemu terminowi
przedawnienia, określonemu w przepisie art. 118 KC. Należy bowiem przyjąć, że powstaje ono w
związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą.
Zgodnie z ugruntowanym już poglądem doktryny prawniczej oraz judykatury, roszczenie z tytułu
bezpodstawnego wzbogacenia należy zakwalifikować jako bezterminowe, w związku z czym staje się
ono wymagalne dopiero z chwilą pierwszego wezwania do zapłaty. Warto jednak podkreślić, że
wezwanie do zapłaty w rozumieniu art. 455 KC nie jest tożsame z początkiem biegu terminu
przedawnienia, do którego odnosi się zdanie drugie art. 120 § 1 KC. Zgodnie z tym przepisem,
początek biegu tego terminu należy powiązać z dniem, w którym wierzyciel mógł, w obiektywnie
możliwym najwcześniejszym terminie, skierować wezwanie do wykonania zobowiązania przez
dłużnika. Takie rozwiązanie skutecznie uniemożliwia wierzycielowi podejmowanie samodzielnej
decyzji o tym, kiedy jego roszczenie ulegnie przedawnieniu. Ustalenia, kiedy wierzyciel mógłby
najwcześniej podjąć czynność zmierzającą do spełnienia świadczenia należy dokonywać
każdorazowo w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego sprawy.
Wykonawca jest więc uprawniony do wezwania Zamawiającego do spełniania przysługującej mu
wierzytelności za wykonane roboty dodatkowe i zamienne w dowolnie ustalonym przez siebie
terminie, podobnie jak wystawienia faktury VAT i określenia w niej terminu płatności. Działania te
pozostają jednak bez znaczenia dla określenia, kiedy w danej sprawie rozpoczął się termin biegu
przedawnienia tych roszczeń.
W odniesieniu więc do sytuacji, gdy Wykonawca w związku z realizacją umowy o roboty budowlane
wykona także prace nie objęte pierwotnie zakresem tejże umowy, ale niezbędne dla prawidłowego
zrealizowania danej Inwestycji, można więc rozważyć zasadniczo trzy możliwe terminy początkowe
biegu okresu przedawnienia.

Autor

Czesław Starosta

Radca prawny

Radca prawny w Kancelarii Prawnej GJW. Obszarem jego aktywności zawodowej w Kancelarii jest głównie prawo cywilne, prawo ubezpieczeń gospodarczych, prawo pracy, prawo budowlane i proces inwestycyjny oraz prawo zamówień publicznych.

Profil autora Kontakt z autorem