Kto odpowiada za wypadek na budowie – Przepisy karne

Przepisy karne ustawy Prawo budowlane  

Kontynuując podjęte zagadnienie, mające przybliżyć do odpowiedzi na pytanie kto w procesie budowlanym powinien nadzorować określone czynności, kto nie przestrzegał norm, do których przestrzegania był zobowiązany i wreszcie kto odpowiadać będzie za rozmaite aspekty „wypadkowości budowlanej” zwrócić uwagę trzeba na przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane¹ (dalej „Pb”), przewidujące tak odpowiedzialność na zasadzie wykroczeń jak i znacznie poważniejszą rodzajowo odpowiedzialność karną.    

Na łagodniejszą, bo opartą o zasady prawa wykroczeń, odpowiedzialność zdecydował się ustawodawca w przepisach art. 92 i 93 Pb. Pierwszy z nich – art. 92 Pb przewiduje karalność określonych zaniechań w przypadku wystąpienia zdarzenia katastrofy budowlanej. Przepis skierowany jest, głównie do kierownika budowy, ale też właściciela, zarządcy lub użytkownika obiektu budowlanego, w związku z nałożonymi na nich obowiązkami na wypadek wystąpienia katastrofy podczas budowy obiektu, obejmującymi działania ratownicze, zabezpieczające i informacyjne (75 Pb), ale także działania zmierzające do usunięcia skutków takiej katastrofy. Tu ustawodawca wskazuje na karalność za naruszenie obowiązków kolejno po stronie inwestora, właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego. Nieznaczny wydawać by się mogło wymiar karalności pojawiający się przy tak poważnym zdarzeniu jak katastrofa budowlana dotyczy tylko wymienionych zaniechań, co nie wyklucza, iż samo zdarzenie nieść może dalsze konsekwencje prawne.   

Drugi z wykroczeniowych przepisów prawa budowlanego – art. 93 Pb przewiduje ukaranie grzywną za działania i zaniechania z szerokiego spektrum nieprzestrzegania przepisów prawa budowlanego, w dużej mierze o charakterze administracyjnym, ale także nakazującym przy projektowaniu lub wykonywaniu robót budowlanych przestrzeganie norm bezpieczeństwa i higieny oraz stosowania materiałów budowlanych spełniających normy ustawowe. Przekrojowy zakres przepisu determinuje zarazem szeroki krąg adresatów obejmujący tak projektanta jak i kierownika robót i inwestora oraz zarządcę obiektu budowlanego lub jego właściciela.  

Surowsza odpowiedzialność karnoprawna  

Art. 91 Pb dotyczy dwóch czynów stanowiących już nie wykroczenia, lecz przestępstwa objęte reżimem kodeksu karnego. Jeden z nich to udaremnianie urzędowych czynności organów nadzoru budowlanego a drugi sankcjonuje wykonywanie bez uprawnień samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie. O ile związek powyższego uchybienia z ewentualnym wypadkiem może być tylko pośredni, to już wyraźniej rysuje się on w przypadku przestępstwa zagrożonego nawet karą pozbawienia wolności do roku a mianowicie czynu określony w art. 91a Pb. Karalne jest wg tego przepisu utrzymanie obiektu budowlanego w stanie technicznym nie dającym się określić jako „należyty”. Przez odwołanie do dalszych przepisów dostrzec można, że chodzi tu karalność za szeroki zakres braku dbałości o obiekt budowlany tak z punktu widzenia bezpieczeństwa utrzymania i użytkowania, jak i ochrony środowiska, utrzymania go w należytym stanie technicznym, a nawet estetycznym. Nieokreślony charakter norm mogących podlegać naruszeniu powoduje, że przepis ten budzi kontrowersje w doktrynie prawa. Odnotować przy tym należy, że nastąpiło zaostrzenie normy prawnej w tym zakresie, która uprzednio funkcjonowała jako wykroczenie².