Roboty dodatkowe w budownictwie – przygotowanie do sporu z inwestorem

Realizacja inwestycji budowlanych bardzo często wiąże się ze sporami odnośnie do wynagrodzenia za roboty zamienne i dodatkowe. Niestety praktyka pokazuje, że inwestorzy nierzadko kwestionują roszczenia wykonawców w tym zakresie, uznając, że wykonane roboty dodatkowe mieściły się w zakresie podstawowej umowy albo kwestionując ich wartość.  

W sytuacji sporu, wykonawcy, nie chcąc narazić się na roszczenia związane z wstrzymaniem robót budowlanych, podejmują się wykonania tych robót, mimo braku formalnej zgody inwestora. Wykonawcy przeważnie liczą bowiem, że kwestia wynagrodzenia za wykonanie tych robót zostanie ustalona na drodze polubownej przed zakończeniem inwestycji, a w ostateczności wystąpią oni na drogę postępowania sądowego już po jej zakończeniu. 

Skuteczne dochodzenie takich roszczeń zależy od należytego przygotowania do negocjacji oraz potencjalnego postępowania sądowego. Zgromadzenie wszystkich niezbędnych dowodów, wyczerpujące i jasne opisanie zakresu i charakteru robót dodatkowych i konsekwentne dokumentowanie przebiegu prac i związanych z nimi kosztów, zwiększa szanse na przekonanie inwestora do rozwiązania sporu jeszcze na etapie przed procesowym. Kluczowe jest jednak podjęcie przez Wykonawcę niezbędnych działań jeszcze przed przystąpieniem do wykonywania robót dodatkowych, a jeśli to już niemożliwe, to w toku ich realizacji lub niezwłocznie po ich zakończeniu.  

Poniżej zostaną omówione praktyczne aspekty przygotowania wykonawcy do dochodzenia zapłaty za wykonane roboty dodatkowe, czy to w formie negocjacji z inwestorem, czy też już na drodze sporu sądowego. 

Roboty dodatkowe i zamienne w budownictwie – definicja, różnice i skutki prawne

W obowiązujących aktach prawnych brak jest legalnej definicji pojęcia robót zamiennych oraz robót dodatkowych. Terminologia ta została wykształcona w praktyce obrotu oraz w doktrynie i orzecznictwie. Przyjmuje się, że roboty zamienne to takie, które zostały przewidziane w dokumentacji projektowej, jednakże z uwagi na zamianę pierwotnych założeń w toku realizacji procesu budowlanego zachodzi konieczność ich wykonania w odmienny sposób, a więc z zastosowaniem innych materiałów, technologii lub urządzeń. Odmienny charakter mają roboty dodatkowe, obejmujące prace, które w ogóle nie zostały ujęte w zawartej przez strony umowie o roboty budowlane, a których potrzeba realizacji ujawniła się dopiero w trakcie realizacji objętych nią prac.  

W uzasadnieniu wyniku kontroli doraźnej Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych (sygn. UZP/DKD/KND/35/15) podkreślono, że wykonywanie robót zamiennych ma na celu prawidłową realizację istniejącego zamówienia poprzez modyfikację sposobu spełnienia świadczenia, podyktowaną obiektywnymi czynnikami związanymi z procesem budowlanym. W wyniku wykonania robót zamiennych nie powinno dochodzić do rozszerzenia określonego w ofercie przedmiotu zamówienia, gdyż są one wykonywane w miejsce robót pierwotnie zakładanych. Roboty zamienne nie powodują przekroczenia przez zakres świadczenia wykonawcy jego zobowiązania zawartego w ofercie. Tym samym, na skutek ich wykonania zamawiający nie powinien otrzymać nic ponad to, co stanowiło przedmiot umowy (zostało opisane dokumentacją). 

Inaczej należy jednak ocenić kwestię robót dodatkowych, które z uwagi na fakt, że już z definicji wykraczają poza zakres zleconych do wykonania prac, nie są też objęte wynagrodzeniem z umowy pierwotnej. Zasada ta obowiązuje przy tym nawet gdy w umowie strony ustaliły wynagrodzenie ryczałtowe. W tej sytuacji kwestia wynagrodzenia za te roboty dodatkowe powinna zostać objęta stosownym aneksem do umowy. W umowie nierzadko przewiduje się przy tym procedurę zgłaszania oraz wyceny ewentualnych robót dodatkowych, którą należy uwzględnić informując Inwestora o konieczność wykonania takich robót. Jeśli taki aneks nie zostanie zawarty, to do wynagrodzenia za wykonanie tych robót stosuje się co do zasady przepisy dot. bezpodstawnego wzbogacenia. Wynika to właśnie z faktu, że wykonanie tych robót nie było objęte umową łączącą strony danej inwestycji.  

Podsumowując, odróżnienie robót zamiennych od robót dodatkowych polega w pierwszej kolejności na ustaleniu, czy dane prace są wykonywane niejako w miejsce innych prac objętych umowa, czy też zakres prac ustalonych uprzednio pozostaje niezmienny, a dodatkowo konieczne jest wykonanie innych prac, których strony danego kontraktu już nie przewidziały.  

Autor

Czesław Starosta

Radca prawny

Radca prawny w Kancelarii Prawnej GJW. Obszarem jego aktywności zawodowej w Kancelarii jest głównie prawo cywilne, prawo ubezpieczeń gospodarczych, prawo pracy, prawo budowlane i proces inwestycyjny oraz prawo zamówień publicznych.

Profil autora Kontakt z autorem