Zawiłości oświadczenia o odstąpieniu od umowy

Strony decydujące się na zawarcie umowy, w swoim początkowym założeniu mają konkretny cel, jaki w ten sposób zamierzają osiągnąć. Przykładowo  przy umowach o roboty budowlane celem Inwestora jest otrzymanie zamawianego obiektu natomiast Wykonawca liczy na uzyskanie umówionego wynagrodzenia. W trakcie wykonywania umowy może jednak dojść do różnorakich sytuacji które wypaczają te początkowe, idealne założenia. W celu uniknięcia takich zdarzeń bardzo często stosowane są postanowienia mające im zapobiegać. Takimi zabezpieczeniami ze strony Inwestora mogą być np. kary umowne (więcej w temacie kar¹) bądź określenie pewnych wytycznych (tzw. kamieni milowych) które mają nadać określoną dynamikę w realizacji umowy i pozwalają ocenić sposób jej realizacji. Ze strony Wykonawcy najczęściej pojawiają się odsetki za nieterminową płatność bądź też możliwość zażądania Gwarancji od Inwestora, że wynagrodzenie zostanie w całości zapłacone². 

Jednakże, co w sytuacji gdy wykonanie umowy napotyka takie utrudnienia, że jedna ze stron postanawia umowę zakończyć. W takich okolicznościach należy rozważyć skorzystanie z prawa odstąpienia sformułowanego jako jednostronne oświadczenie woli. Odstąpienie uregulowane jest w przepisach kodeksu cywilnego lecz na ich podstawie może przyjąć różnoraki charakter, w tym zostać unormowane w sposób umowny 

Umowne prawo odstąpienia od umowy 

Na podstawie przepisów art. 395 §1 KC w umowie łączącej strony można zastrzec, że jednej lub obu stronom przysługiwać będzie w ciągu oznaczonego terminu prawo odstąpienia od umowy. Podczas redagowania umowy istotnym jest zatem określenie w/w terminu w którym strony mogą od umowy odstąpić, brak bowiem takiej regulacji może spowodować nieważność postanowień o odstąpieniu. Wobec tego przepis art. 395 w części dotyczącej konieczności określenia terminu nie może być zmieniany przez strony i termin ten musi być w umowie określony. Jednakże, określenie przyczyn które uprawniają do odstąpienia oraz jego skutków, strony mają co do zasady dowolność i mogą je określić wg swojej woli. Co do następstw odstąpienia umownego to, w przypadku braku odmiennego uregulowania w umowie, zastosowanie znajdzie art. 395 § 2 KC zgodnie z którym w razie wykonania prawa odstąpienia umowa uważana jest za niezawartą, a to, co strony już świadczyły, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym. Jak bowiem uznał Sąd Najwyższy (odnośnik do orzeczenia 696/10) skutek odstąpienia umownego może być także określony od dnia dokonania odstąpienia (na przyszłość). W razie ewentualnego sporu pomiędzy stronami co do skuteczności samego odstąpienia bądź tego czy wywołuje ono skutki na przyszłość, czy też niweczy umowę w całości i nakazuje traktować ją jako niezawartą, pomocne wg SN może być także ustalenie jak strony zachowały się po złożeniu oświadczenia o odstąpieniu³.